Ogrody - OGRODY RENESANSOWE

Sztuka renesansu, rozpowszechniająca się w Polsce od początków XVI wieku, znalazła swoje odbicie także w kształtowaniu ogrodów. Rozwijała się pod znacznym wpływem rozwiązań ogrodów włoskich, których formy były popularyzowane od czasów Bony przez przybywających na polskie dwory licznych włoskich architektów i ogrodników. Dominowały wówczas ogrody świeckie. Urządzano je przy rezydencjach pałacowych i willowych, przy zamkach, a także przy znaczniejszych domach miejskich wznoszonych przede wszystkim w rejonie Krakowa, Warszawy. Wilanowa, Gdańska, Lwowa i Poznania oraz wokół innych ówczesnych ośrodków kultural­nych.Znamienne dla renesansu dążenie do geometryzacji przestrzeni wyra­ziło się w rozwiązaniach ogrodowych w tworzeniu jednolitych i regular­nych układów z tradycyjnym podziałem terenu ogrodu na kwadratowe lub zbliżone do kwadratu kwatery przedzielone drogami. W rozplanowaniu kwater podkreślano porządek osiowy nawiązujący przeważnie do osi głównej budowli mieszkalnej. Poszczególne kwatery obsadzano obrzeżnie drzewami lub żywopłotami, zaś wnętrza kwater wykorzystywano na grzędy kwiatów, ziół i warzyw. W bardziej okazałych i rozwiniętych układach ogrodowych wnętrza niektórych kwater wzbogacano ornamentem żywo­płotowym z bukszpanu, basenem, fontanną, altaną, labiryntem. Polskie ogrody renesansowe cechował przeważnie skromny program wyposażenia. Rośliny ozdobne stosowano zazwyczaj jako ramy przestrzenne, których znaczną część wypełniały uprawy użytkowe.Geometryzacja objęła także sam teren prowadząc do tworzenia ukła­dów tarasowych powiązanych widokowo z otaczającym krajobrazem. Szczególny pod tym względem przykład stanowił ogród w Mogilanach, z otwartym panoramicznie widokiem na okoliczne góry, oraz ogród w Bali­cach i Woli Justowskiej (15331534). Odmienny typ założenia na terenie ptaskim z wykorzystaniem wód reprezentował ogród królewski w Łobzowie pod Krakowem założony przez Stefana Batorego w 1585 roku. W ogrodzie tym oprócz kwater ozdobnych, z sadem, winnicą oraz ziołami na uwagę zasługiwał charakterystyczny kopiec widokowy. Okazały ogród kwaterowy z końca XVI wieku przy letnim pałacu królewskim w Ujazdowie pod Warszawą wyróżniał się usytuowaniem na wysokiej skarpie z atrakcyjnym 218 widokiem w dolinę Wisły. Ciekawy ogród na planie kwadratu (około 70 x 70 m), zamknięty murem i powiązany osiowo z pałacem Opalińskich w Radlinie, powstał około 1580 roku.Często zakładano ogrody przy siedzibach biskupich. Również bogaty patrycjat miejski dążył do urządzania ogrodów z letnimi domami pod miastem, znanych z dawnych opisów. Pożądanym składnikiem rozwiązań renesansowych były zwierzyńce. W dużych ogrodach wyodrębniano niekie­dy małe ogródki ozdobnoużytkowe, tak zwane „giardino secreto", sytuo­wane przy budowli mieszkalnej i przeznaczone do kameralnego wypoczyn­ku, jak na przykład w Ujazdowie.Nowe rozwiązania renesansowe na gruncie polskim często przybierały swoistą postać ze względu na ich przystosowanie do rodzimych warunków środowiska przyrodniczego. Na przykład w ogrodach tarasowych często wykorzystywano naturalne płaskowzgórza (Mogilany, Zator, Ujazdów, Balice), zaś w układach wielotarasowych (Aleksandrowice, Wola Justowska) zróżnicowanie wysokości tarasów było małe w porównaniu do wło­skich pierwowzorów położonych na terenach górzystych. W tych warun­kach występowały też ograniczone możliwości stosowania tak charakterys­tycznych dla włoskich wzorów zdynamizowanych układów wodnych kaskad, wodospadów, dużych fontann. W ogrodach na terenie płaskim wyróżniały się natomiast rozwiązania z kompozycyjnym wykorzystaniem sadzawek, jak w Łobzowie. W polskich ogrodach dominowała roślinność liściasta, a nie iglasta i zimozielona jak we Włoszech. Ponadto polskie ogrody cechowała dążność do łączenia walorów estetycznych i przestrzennokompozycyjnych z praktyczną użytecznością. Stąd też w wielu ogrodach obserwuje się występowanie tradycyjnego układu kwaterowego z ok­resu gotyku, a tylko elementy wyposażenia dekoracyjnego wykazują nowe formy.Ogrody ozdobne okresu renesansu były często potocznie nazywane „włoskimi". bukiety | baseny ogrodowe | Eleganckie karmniki dla ptaków. | Pedigree | piaskownice | Czasopismo o ptakach Kulon - zeszyty. | automatyczne nawadnianie

Wstęp
Każdego roku w pierwsze dni wiosny zwykliśmy pijać poranna herbatę na balkonie naszego paryskiego mieszkania. Widok stamtąd jest zachwycający. Na lewo Panteon, na prawo masa kwitnących drzew Ogrodu Luksemburskiego: W 1943 roku wysokie czubki drzew ogrodu rysowały się na szaroniebieskawym paryskim niebie i tylko sylwetki kilku wielkich budowli przerywały rozległy widok. Dziesięć lat późpjej. podobnego wiosennego poranka, odnieśliśmy wrażenie, że„coś(zmieniło się w wyglądzie nieba. Piękny horyzont przesłoniła ciężka, przygniatająca ściana zabudowy. Zdaliśmy sobie sprawę, że Paryż jest okrążony coraz to wyższymi budynkami. Tym cenniejszy stał się dla nas przywilej radowania oczu przynajmniej widokiem Ogrodu Luksemburskiego, który w czasach okupacji był dla nas zamknięty, i zrozumieliśmy rozmiar rozgrywającego się na naszych oczach dramatu ..zaborczości miasta". Zbliżając się do nowo wytyczonych granic „regionu miasta Paryża", można by zastanawiać się, jaki los czeka laski SaintGermain. Senlis. Halatte. Montmorency, które nadawały tyle uroku okolicom miasta. ..Zielona płaszczyzna usiana fabrykami", napisze Charles HauguetMartin studiując historie doliny Oise.